Hôm qua đi công tác, sáng nay vào lại văn phòng, pha xong ly cà phê và yên vị tại bàn làm việc, nhìn xấp ghi chú dán trên đống hồ sơ chờ trình ký, tôi lại ngồi ngẫm chuyện đời làm nghề. Và thứ khiến tôi nghĩ nhiều nhất lúc này chính là lộ trình phát triển BIM — cái bảng mà tôi đã vẽ đi vẽ lại nhiều lần cho anh em trong khối dự án xem, để trả lời một câu hỏi tưởng đơn giản: rốt cuộc chúng ta đang đứng ở đâu, và phải đi tiếp tới đâu?
Chỉ vài năm trước, làm công trình dễ hơn nhiều. Chỉ cần đúng bản vẽ, đúng tiến độ, đúng cái “mood” của chủ đầu tư là coi như xong việc. Kỹ sư khi đó chỉ cần cầm thước, cầm điện thoại, cầm hồ sơ — nhìn oai như người giữ cửa thiên đình. Còn bây giờ, chủ đầu tư bước vào phòng họp mà nhìn như dân IT đi lạc qua công trường: mở miệng ra là hỏi dữ liệu, hỏi BIM, hỏi dashboard, hỏi tối ưu vận hành. Có lúc tôi phải tự hỏi mình đang xây nhà hay đang build một hệ điều hành.
Lộ trình phát triển BIM: từ bản vẽ 2D đến mô hình 8D
Để anh em dễ hình dung, tôi chia lộ trình phát triển BIM thành bảy cấp độ, mỗi cấp độ cộng thêm một lớp thông tin vào mô hình chứ không thay thế cấp độ trước:
- BIM 2D – bản vẽ CAD truyền thống, chỉ thể hiện thông tin hình học cơ bản.
- BIM 3D – mô hình thông tin: hình học cộng thuộc tính của từng đối tượng, cho phép kiểm tra va chạm giữa các bộ môn.
- BIM 4D – 3D cộng thời gian: liên kết mô hình với tiến độ để mô phỏng trình tự thi công.
- BIM 5D – 4D cộng chi phí: gắn khối lượng và đơn giá vào mô hình, phục vụ dự toán và kiểm soát phát sinh.
- BIM 6D – 5D cộng bền vững: phân tích năng lượng, hiệu suất vận hành và tác động môi trường.
- BIM 7D – 6D cộng quản lý vận hành: quản lý tài sản, bảo trì, lịch sử sửa chữa trong suốt vòng đời công trình.
- BIM 8D – tích hợp AI, IoT và Big Data để giám sát thời gian thực và hỗ trợ ra quyết định.
Điều tôi muốn nhấn mạnh với anh em là lộ trình phát triển BIM không phải cuộc đua xem ai chạm tới 8D trước. Phần lớn dự án ở ta hiện nay mới thực sự khai thác tốt tới 4D và 5D. Nhảy cóc lên 7D khi mô hình 3D còn chưa sạch thì cũng giống như lắp hệ thống điều khiển thông minh cho một căn nhà chưa xong phần thô.
Vì sao BIM không còn là điểm cộng
BIM ngày xưa là điểm cộng khi đấu thầu, giờ không có thì bị cộng thêm biên bản. Điều phối bộ môn mà thiếu mô hình thì giống như chơi xếp hình thiếu nửa hộp: ráp đâu cũng thấy lệch, mà lệch thì lại họp, họp thì lại cãi, cãi xong thì lại lệch tiếp. Đây chính là chỗ mà mô hình phát huy giá trị rõ nhất — nó biến những tranh cãi cảm tính thành một vấn đề nhìn thấy được trên màn hình. Tôi đã viết kỹ hơn về chuyện này trong bài phối hợp giữa các bộ phận.
Song song với đó, công nghiệp hóa xây dựng đang lên ngôi: cấu kiện đúc sẵn, lắp ghép nhanh, tiến độ rút ngắn đến mức kỹ sư chưa kịp uống hết ly cà phê đã phải nghiệm thu. Công trường bây giờ nhìn như một dây chuyền sản xuất. Công trình xanh cũng bắt đầu ảnh hưởng thật sự tới quyết định hằng ngày: chọn vật liệu phải cân nhắc xem có đạt tiêu chí xanh không, mà giá thì đôi khi “xanh” hơn cả tiêu chuẩn. Anh em trình bày xong, chủ đầu tư im lặng, còn bộ phận tài chính nhìn bảng dự toán mà muốn xanh mặt theo.
Bài toán khó nhất không nằm ở phần mềm
Phần mềm thì mua được, máy móc thì đầu tư được. Chứ một kỹ sư vừa giỏi hiện trường vừa đọc được dữ liệu thì không thể “ship nhanh trong hai giờ”. Đào tạo một người hiểu cả công trường lẫn công nghệ cần thời gian, cần va chạm thực tế, và cần cả sự chịu đựng trước deadline. Đó là lý do khi bàn về lộ trình phát triển BIM, tôi luôn nói phần khó nhất là con người chứ không phải công cụ.
Nhà thầu nào đầu tư sớm vào năng lực này sẽ có lợi thế rõ rệt trong ba đến năm năm tới. Còn ai chậm chân thì sẽ phải giải thích với chủ đầu tư tại sao dự án vẫn đang điều phối bằng file Excel 18 sheet, 9 phiên bản “final-final-v4”, và một group chat lúc nào cũng có 300 tin chưa đọc. Với vai trò điều hành khối dự án tổng thầu xây dựng và cơ điện, tôi xem việc xây dựng năng lực BIM nội bộ là một khoản đầu tư dài hạn, không phải chi phí của một dự án đơn lẻ.
Ngồi nhìn lại danh sách các dự án sắp triển khai, tôi thở dài một hơi như tiếng xe tải đề máy: lại thêm vài mùa deadline nữa. Ngành xây dựng đang thay đổi từng ngày, còn mình thì vẫn đang cố học thêm từng chút một để không bị bỏ lại phía sau. Cũng vui, cũng mệt, cũng lầy — nhưng đó là cái nghề mình chọn.