Làm nghề này đủ lâu, tôi nhận ra một điều không ai nói trước với mình khi mới vào nghề: càng đi xa, càng phải học nhiều. Học công nghệ mới không phải để hơn ai, cũng không phải để thêm một dòng vào hồ sơ năng lực. Học để không bị chính công việc của mình bỏ lại phía sau.
Hôm nay tôi ngồi trong một phòng họp nhỏ, nghe giới thiệu về một dòng sản phẩm mới trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy. Vẫn là những đường ống đỏ, những đầu phun, những hệ thống mà tôi đã nhìn hàng trăm lần trên bản vẽ. Nhưng bên trong là một công nghệ khác, một cách thi công khác, một bộ tiêu chuẩn khác. Màn hình chiếu toàn hình ảnh kỹ thuật khô khan, vậy mà trong lòng tôi lại có một cảm giác rất lạ — cảm giác của người vừa đẩy thêm được một cánh cửa trong nghề.
Học công nghệ mới không phải là chuyện riêng của người trẻ
Có một hiểu lầm khá phổ biến trong ngành: chuyện cập nhật kỹ thuật là việc của kỹ sư mới ra trường, còn người quản lý thì chỉ cần biết đủ để ra quyết định. Tôi từng nghĩ như vậy, và tôi đã sai. Người ngồi ở vị trí điều hành mà không hiểu bản chất của một giải pháp mới thì rất dễ rơi vào hai thái cực: hoặc gật đầu cho qua vì nghe có vẻ hiện đại, hoặc từ chối thẳng vì thấy lạ và ngại rủi ro. Cả hai đều là quyết định dựa trên cảm tính, và cả hai đều phải trả giá bằng tiền của dự án.
Khi mình hiểu, mình mới dám hỏi những câu đúng: vật tư này có nguồn cung ổn định trong nước không, đội thi công cần bao lâu để làm quen, nghiệm thu theo tiêu chuẩn nào, bảo trì sau này ai làm được. Đó không phải là kiến thức kỹ thuật thuần túy — đó là kiến thức để quản trị rủi ro. Cũng giống như khi ngành xây dựng dịch chuyển sang mô hình thông tin công trình, tôi từng phải ngồi lại từ đầu để hiểu lộ trình phát triển BIM từ 2D đến 8D thực sự thay đổi cách chúng tôi làm việc ra sao, thay vì chỉ nghe qua rồi gật.
Người làm dự án chạy theo điều gì?
Người ngoài nhìn vào thường nghĩ chúng tôi chỉ chạy theo tiến độ. Đúng, nhưng chưa đủ. Thứ mà người làm dự án thật sự chạy theo là sự thay đổi: công nghệ mới, phương pháp mới, tiêu chuẩn mới, kỳ vọng mới của Chủ đầu tư. Tiến độ là con số trên biểu đồ, còn sự thay đổi mới là dòng chảy quyết định mình còn làm được nghề này bao lâu nữa.
Và cuối cùng, thứ mình chạy theo là chính mình — một phiên bản hiểu biết hơn, bình tĩnh hơn, ít phải đoán mò hơn. Tôi để ý rằng những giai đoạn tôi thấy công việc nặng nề nhất không phải là lúc khối lượng nhiều nhất, mà là lúc tôi gặp một vấn đề nằm ngoài vốn hiểu biết cũ của mình. Cảm giác bí bách đó, chỉ có học mới gỡ được.
Học để làm tốt hơn, không phải để trưng ra
Có lúc tôi tự hỏi: tại sao ở tuổi này mình vẫn phải ngồi ghi chép như một sinh viên? Rồi tôi nhớ lại những lần đứng trước Chủ đầu tư để trình bày một phương án tối ưu hơn phương án ban đầu. Nhớ ánh mắt của họ khi hiểu rằng bên mình không chỉ làm cho xong, mà thật sự tìm cách làm tốt hơn. Đó là lý do, và nó đủ mạnh để tôi không cần hỏi thêm.
Học để mang lại trải nghiệm tốt hơn cho người giao việc cho mình. Học để mỗi công trình không chỉ hoàn thành đúng hạn, mà hoàn thành một cách tử tế — thứ mà năm mười năm sau đi ngang qua, mình vẫn thấy nhẹ lòng khi nhìn lên.
Đứng yên đôi khi nguy hiểm hơn cả sai sót
Buổi họp hôm nay không dài. Nhưng nó giống như một điểm dừng nhỏ trên hành trình dài của nghề — một điểm dừng để tôi tự nhắc mình rằng nếu ngừng học công nghệ mới, mình sẽ đứng yên. Mà đứng yên trong nghề này, theo tôi, đôi khi còn nguy hiểm hơn cả một sai sót cụ thể. Sai sót thì nhìn thấy được, xử lý được, rút kinh nghiệm được. Còn đứng yên thì âm thầm, không ai báo động, đến khi nhận ra thì thị trường đã đi trước mình vài bước.
Tôi nhìn quanh bàn họp: mỗi người một cuốn sổ, một cây bút, một ánh mắt chăm chú. Chúng tôi giống nhau ở một điểm — không ai muốn chỉ lặp lại những gì mình đã biết. Ai cũng muốn hiểu thêm một chút, làm tốt hơn một chút, mang về cho dự án của mình một thứ gì đó mới mẻ hơn hôm qua.
Có người nói làm dự án là một cuộc chạy. Tôi thì nghĩ làm dự án là quá trình lớn lên. Mỗi công nghệ mới, mỗi sản phẩm mới, mỗi buổi ngồi nghe như hôm nay đều là một bước nhỏ để mình trở thành người làm nghề đúng nghĩa. Và tôi vẫn thích cái cảm giác ấy: bước ra khỏi phòng họp, biết mình vừa hiểu thêm được một điều mà sáng nay còn chưa biết.