Chuyển tới nội dung

Hai chữ “xong” của nhà thầu: xong trên hiện trường và xong trong hồ sơ nghiệm thu

  • bởi

Hạng mục đã xong, nhưng tiền chưa về

Có một buổi chiều cuối tháng tôi nhớ rất rõ. Anh chỉ huy trưởng gọi lên báo cáo giọng rất phấn khởi: toàn bộ hệ thống ống chính của tầng kỹ thuật đã lắp xong, thử áp đạt, sớm hơn kế hoạch gần một tuần. Tôi mừng thật. Nhưng câu hỏi tiếp theo của tôi làm anh ấy im lặng mấy giây: hồ sơ nghiệm thu hạng mục đó đã trình chưa? Câu trả lời là chưa, vì anh em còn đang dồn sức làm tiếp tầng trên, hồ sơ “để cuối tuần làm luôn một thể”.

Cuối tuần đó rơi vào kỳ chốt khối lượng thanh toán. Hạng mục xong trước kế hoạch một tuần, nhưng vì hồ sơ trình trễ nên lọt khỏi kỳ thanh toán đó, phải chờ sang kỳ sau. Một tuần nhanh trên hiện trường đổi thành gần một tháng chậm của dòng tiền. Không ai làm sai cả. Anh em làm rất tốt. Chỉ là chúng ta đã quen nghĩ rằng “xong” là lúc công việc kết thúc, trong khi với một nhà thầu, “xong” thật sự là lúc chữ ký nghiệm thu đã có và tiền đã về.

Dòng tiền của nhà thầu không chảy theo tiến độ, mà chảy theo hồ sơ

Ở công trường, ta đo tiến độ bằng những thứ nhìn thấy được: bê tông đã đổ, ống đã treo, tủ điện đã đấu. Nhưng tiền của nhà thầu không nhìn vào những thứ đó. Tiền nhìn vào bộ hồ sơ nghiệm thu đã được bên tư vấn giám sát và chủ đầu tư ký xác nhận. Một khối lượng chưa được ký là một khối lượng chưa tồn tại về mặt dòng tiền, dù nó đang đứng sừng sững trước mắt mọi người.

Điều này tạo ra một khoảng cách rất đặc thù của ngành: khoảng cách giữa tiến độ vật lý và tiến độ hồ sơ. Khoảng cách đó càng rộng, nhà thầu càng phải tự ứng tiền để nuôi công trình, trả thầu phụ, trả vật tư, trả lương, trong khi khoản thu tương ứng vẫn còn nằm trong một bộ hồ sơ chưa ai ký. Dự án nào để khoảng cách ấy kéo dài vài kỳ liên tiếp thì dù lãi trên giấy vẫn có thể hụt hơi trên thực tế.

Tôi mất khá nhiều năm để nhận ra một điều đơn giản: hồ sơ nghiệm thu không phải là việc “văn phòng” đi sau việc “kỹ thuật”. Nó là một phần của chính công việc thi công, và nên được thi công song song.

Nghiệm thu cuốn chiếu: làm hồ sơ như làm hạng mục

Cách tôi hay nói với anh em là: đừng coi bộ hồ sơ là tờ giấy, hãy coi nó là một hạng mục có khởi công và hoàn thành như mọi hạng mục khác. Hạng mục ống xong ngày nào thì hạng mục hồ sơ của nó cũng phải xong trong vòng vài ngày sau đó, không phải “cuối tuần làm một thể”, càng không phải “cuối tháng gom lại”.

Khi đặt hồ sơ vào kế hoạch tuần như một dòng công việc thật, với người phụ trách thật và ngày hoàn thành thật, mọi thứ thay đổi khá rõ. Kỹ sư hiện trường biết hôm nay ngoài việc treo ống còn phải chụp ảnh đúng góc, lấy chữ ký giám sát ngay tại chỗ, không để sang hôm sau khi hiện trạng đã bị che đi. Người làm hồ sơ không phải chạy đi hỏi lại chuyện đã xảy ra tuần trước. Và quan trọng nhất, đến kỳ chốt thanh toán, danh sách hạng mục “xong và đã ký” gần như trùng với danh sách hạng mục “xong ngoài hiện trường”.

Nghiệm thu cuốn chiếu nghe thì dễ, nhưng nó đòi hỏi kỷ luật làm việc nhỏ mỗi ngày thay vì dồn việc lớn vào cuối kỳ. Đó là thứ kỷ luật công trường vốn có thừa, chỉ cần hướng thêm vào một việc nữa.

Từ công trường lên hệ thống: ba việc văn phòng có thể làm

Khi chuyển từ vai trò điều hành dự án sang vai trò xây dựng hệ thống, tôi nhìn lại câu chuyện trên và thấy có những thứ không thể trông chờ vào sự tự giác của từng chỉ huy trưởng. Chúng cần được đưa vào cách công ty vận hành.

Việc thứ nhất là theo dõi hai tiến độ cạnh nhau. Báo cáo của dự án không chỉ có cột “khối lượng đã thi công” mà cần có ngay bên cạnh cột “khối lượng đã được nghiệm thu” và “khối lượng đã trình chờ ký”. Khoảng cách giữa các cột ấy là một con số cần được nhìn mỗi tuần, vì nó dự báo dòng tiền tốt hơn bất kỳ bảng kế hoạch thu tiền nào.

Việc thứ hai là chuẩn hoá bộ hồ sơ theo từng loại hạng mục ngay từ đầu dự án: cần những biên bản gì, ảnh gì, chứng chỉ vật tư gì, ai ký. Khi mẫu đã có sẵn, việc làm hồ sơ cuốn chiếu bớt đi phần lớn sự ngại ngần, vì anh em không phải nghĩ xem thiếu gì, chỉ cần điền và lấy chữ ký.

Việc thứ ba là đặt mốc hồ sơ vào lịch thanh toán của hợp đồng, rồi lùi lại để ra lịch trình hồ sơ của hiện trường. Nếu kỳ chốt là ngày 25, thì những hạng mục muốn vào kỳ này phải có hồ sơ xong trước đó đủ thời gian để bên giám sát xem và ký. Mốc ấy phải được biết từ đầu tháng, không phải ngày 24 mới nhắc.

Ba việc này không cần phần mềm gì đặc biệt. Nó cần một người ở văn phòng hiểu công trường đủ để thiết kế ra thứ anh em dùng được.

Chuyện uống nước khi chạy dài

Người chạy đường dài có một bài học mà ai mới chạy cũng phải trả giá ít nhất một lần: không được đợi khát mới uống. Khi cảm giác khát xuất hiện, cơ thể đã thiếu nước từ trước đó rồi, và lúc ấy uống bao nhiêu cũng không bù kịp cho những km sắp tới. Người chạy có kinh nghiệm uống từng ngụm nhỏ ở mỗi trạm, kể cả khi chưa thấy cần.

Dòng tiền của nhà thầu cũng vậy. Khi đã thấy “khát”, nghĩa là đến kỳ trả lương, trả thầu phụ mà tiền chưa về, thì việc ngồi gom hồ sơ để trình gấp không cứu được gì nữa, vì chữ ký và quy trình của đối tác không chạy theo sự sốt ruột của ta. Cái cứu được là những “ngụm nhỏ” đều đặn từ nhiều tuần trước: mỗi hạng mục xong thì hồ sơ xong theo, mỗi tuần một ít khối lượng được ký.

Điều đọng lại

Một nhà thầu không sống bằng những gì đã xây, mà sống bằng những gì đã được xác nhận là đã xây. Khoảng cách giữa hai điều ấy là do chính mình tạo ra, và cũng do chính mình thu hẹp được, không cần chờ ai. Việc của người làm hệ thống là biến thói quen tốt của một vài chỉ huy trưởng thành cách làm mặc định của cả công ty: hồ sơ đi cùng hiện trường, hai tiến độ nằm cạnh nhau trên cùng một tờ báo cáo, và mốc hồ sơ được biết từ đầu kỳ chứ không phải cuối kỳ.

Còn ở công trình của anh chị, khoảng cách giữa “đã làm xong” và “đã được ký” hiện đang là bao nhiêu tuần, và ai là người nhìn con số ấy mỗi tuần?

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *