Có người hỏi tôi ngoài công việc thì làm gì. Câu trả lời gọn lỏn: vẽ tranh và chạy bộ. Hai việc nghe chẳng liên quan gì đến nhau — một bên là đôi giày và con đường lúc năm giờ sáng, một bên là cây cọ và tờ giấy trắng trong một góc phòng yên tĩnh. Nhưng càng duy trì lâu, tôi càng thấy chúng làm cùng một việc: kéo tôi ra khỏi vai người điều hành, để trở về là chính mình.
Vẽ tranh và chạy bộ: một bên chuyển động, một bên đứng yên
Chạy bộ là chuyển động. Cơ thể làm việc, nhịp thở đều lên, và sau khoảng mười lăm phút đầu tiên thì đầu óc tự động dọn dẹp lại những thứ đang ngổn ngang. Tôi không nghe nhạc, không cầm điện thoại. Chỉ có tiếng bước chân. Những vấn đề tưởng như bế tắc trên bàn làm việc, lạ thay, thường tự sắp xếp lại thứ tự trong lúc tôi đang chạy chứ không phải lúc tôi ngồi nghĩ về chúng.
Vẽ thì ngược lại hoàn toàn. Tôi ngồi yên. Không đi đâu cả. Chỉ có tôi, cây cọ và mặt giấy. Không cần vẽ đẹp, không cần đúng kỹ thuật — có hôm là một góc phố, có hôm chỉ là những mảng màu chẳng ra hình thù gì. Nhưng chính cái sự đứng yên đó lại làm được điều mà chạy bộ không làm được: nó buộc tôi phải ở lại với một việc duy nhất, thật lâu, không cho phép mình nhảy sang việc khác.
Hai kiểu tập trung rất khác nhau
Công việc điều hành dự án là kiểu tập trung phân mảnh. Một buổi sáng có thể trôi qua với năm cuộc gọi, ba quyết định phải chốt ngay và một vài phát sinh ngoài kế hoạch. Đầu óc phải liên tục chuyển kênh. Lâu dần nó thành phản xạ, và phản xạ đó theo mình về cả lúc ăn cơm.
Khi cầm cọ, phản xạ ấy không dùng được. Muốn pha ra một mảng màu đúng ý thì phải nhìn thật lâu, thử, hỏng, thử lại. Không có cách nào rút ngắn. Tôi nghĩ đó là lý do tôi thấy dễ chịu sau mỗi buổi vẽ — không phải vì bức tranh đẹp lên, mà vì đầu mình vừa được tập lại cái khả năng ở yên một chỗ. Chạy bộ cũng tương tự nhưng theo hướng khác: nó dạy tôi phân bổ sức, biết rằng bứt tốc sớm thì sẽ hụt hơi ở đoạn sau.
Chấp nhận một buổi không như ý
Điều tôi học được nhiều nhất từ cả hai là chuyện chấp nhận. Có hôm chạy nhẹ tênh, có hôm ì ạch từng bước và phải tự thương lượng với mình để không dừng lại giữa chừng. Vẽ cũng vậy — có bức bỏ dở, có nét đi sai không sửa được nữa.
Trước đây tôi hay khó chịu với những buổi như thế. Bây giờ thì không. Một dự án xây dựng cũng đâu có ngày nào giống ngày nào: có giai đoạn mọi thứ trơn tru, có giai đoạn phát sinh dồn dập và người đứng đầu phải giữ được sự bền bỉ thay vì mất bình tĩnh. Tôi từng viết về chuyện này trong bài vẽ tranh xả stress — nhưng phải mất thêm một thời gian nữa tôi mới thật sự hiểu rằng chấp nhận một ngày không tốt cũng là một kỹ năng, không phải sự dễ dãi.
Vì sao tôi giữ cả hai
Có người hỏi sao không chọn một cái cho đỡ mất thời gian. Tôi nghĩ nếu chỉ chạy, tôi sẽ giải tỏa được áp lực nhưng thiếu mất khoảng lặng để nhìn lại. Nếu chỉ vẽ, tôi có sự tĩnh nhưng thiếu cái kỷ luật thể chất mà việc dậy sớm chạy mỗi tuần mang lại. Vẽ tranh và chạy bộ bù cho nhau đúng ở chỗ đó.
Cả hai đều không có ai chấm điểm. Không ai nghiệm thu bức tranh của tôi, không ai bắt tôi phải chạy nhanh hơn tuần trước. Với một người mà phần lớn thời gian làm việc gắn với tiến độ, chi phí và cam kết với khách hàng, thì việc có vài giờ mỗi tuần không phải chứng minh điều gì với ai là thứ khá quý.
Càng làm lâu trong ngành, tôi càng thấy thành công không chỉ đo bằng số dự án hoàn thành. Nó còn nằm ở chuyện mình đã sống và làm việc thế nào trong quá trình đó — có tử tế với đồng nghiệp, có giữ được sức khỏe, có còn tò mò và ham học hay không. Những câu hỏi ấy thường không xuất hiện trong phòng họp. Chúng đến vào lúc tôi đang chạy một mình trên con đường quen, hoặc lúc ngồi trước tờ giấy trắng chưa biết sẽ vẽ gì.