Tôi gặp khá nhiều bạn kỹ sư trẻ giỏi, học tốt, tư duy nhanh, và muốn đi thẳng lên vị trí quản lý càng sớm càng tốt. Nhiều bạn ngại ra công trường vì thấy đó là một bước lùi trong sự nghiệp. Nếu được nói một câu với chính mình hồi mới ra trường, tôi sẽ nói thế này: những năm ở công trường là vốn quý nhất mà tôi có, đừng bao giờ coi đó là thời gian bị lãng phí.
Công trường dạy điều mà không cuốn sách nào dạy được
Trên giảng đường, một bản vẽ đúng là một bản vẽ đúng. Ra đến hiện trường, bạn sẽ gặp câu hỏi khác hẳn: vì sao một bản vẽ đẹp, đủ tiêu chuẩn, ký duyệt đầy đủ, lại không lắp được. Trần đã kín thiết bị của bộ phận khác. Đường ống cắt qua dầm. Khoảng hở còn lại không đủ để một người thợ đưa tay vào siết bu lông. Không có tài liệu nào liệt kê hết những tình huống đó, chỉ có việc đứng tại chỗ, nhìn tận mắt và tự tay xử lý mới cho bạn thứ cảm giác ấy.
Điều thứ hai công trường dạy tôi là trọng lượng thật của một quyết định. Ở văn phòng, một câu “để tôi xem lại rồi trả lời sau” nghe rất nhẹ nhàng. Ngoài hiện trường, câu đó có thể đồng nghĩa với cả một tổ thợ ngồi chờ, một chiếc cẩu thuê theo ca đứng im, một hạng mục lùi lại nửa ngày và kéo theo ba hạng mục phía sau. Khi đã tận mắt thấy cảnh đó vài lần, bạn sẽ ra quyết định khác đi vĩnh viễn.
Vì sao những năm ở công trường lại là nền móng của người điều hành
Sau này khi chuyển sang vai trò điều hành, tôi mới nhận ra giá trị thật sự của giai đoạn đó. Khi nhìn một bản kế hoạch tiến độ, tôi thường cảm nhận được chỗ nào sẽ vỡ trước cả khi có số liệu chứng minh. Không phải vì tôi giỏi dự đoán, mà vì tôi đã từng đứng ở đúng chỗ đó, đã từng là người phải xoay xở khi kế hoạch trên giấy va vào thực tế.
Cảm giác đó không đến từ việc đọc báo cáo. Nó đến từ việc bạn biết một tổ thợ làm được bao nhiêu mét ống trong một ngày mưa, biết vật tư về chậm hai hôm thì tổ nào sẽ ngồi không, biết khi nào một lời hứa của nhà thầu phụ là thật và khi nào chỉ là câu nói cho qua chuyện. Đó là dữ liệu sống, và nó chỉ tích lũy được bằng thời gian có mặt tại hiện trường.
Uy tín với anh em cũng bắt đầu từ hiện trường
Có một thứ nữa mà tôi ít khi thấy ai nhắc đến: sự tin cậy. Anh em ngoài công trường đánh giá một người quản lý không qua chức danh, mà qua việc người đó có hiểu công việc của họ hay không. Khi bạn nói chuyện với đội thi công bằng ngôn ngữ của người từng làm, khoảng cách rút ngắn lại rất nhanh. Ngược lại, chỉ cần vài câu cho thấy bạn không nắm được thực tế, mọi chỉ đạo sau đó sẽ được thực hiện một cách hình thức.
Đây cũng là lý do tôi cho rằng con đường phát triển của một kỹ sư không nên bỏ qua giai đoạn hiện trường. Tôi đã viết về điều tương tự trong bài Giữ chân kỹ sư giỏi: thứ khiến người ta gắn bó lâu dài thường không phải con số trên phiếu lương, mà là cảm giác mình đang lớn lên thật sự trong nghề.
Đừng vội, đường còn dài
Tôi hiểu vì sao các bạn trẻ sốt ruột. Nhìn quanh thấy người này lên chức, người kia đổi vị trí, cảm giác mình đang chậm lại là có thật. Nhưng nghề này giống một cuộc chạy đường dài hơn là một cuộc bứt tốc. Người bứt tốc từ km đầu tiên thường không phải người về đích tốt nhất. Sức bền được xây từ những đoạn chạy đều đặn, nhàm chán, ít ai nhìn thấy.
Nếu bạn đang ở giai đoạn hiện trường và thấy nản, tôi chỉ muốn nói: hãy tận dụng nó. Ghi lại những sự cố bạn gặp và cách xử lý. Hỏi những người thợ lành nghề vì sao họ làm theo cách đó. Tự đặt câu hỏi nếu mình là người ra quyết định thì mình sẽ chọn gì. Những ghi chép nhỏ ấy, năm hay mười năm sau, sẽ thành thứ vốn không ai lấy đi được của bạn.
Nhìn lại chặng đường của mình, tôi không tiếc bất kỳ ngày nào đã đứng dưới nắng ngoài công trường. Nền móng vững sẽ đỡ bạn ở những đoạn khó nhất, và trong nghề xây dựng, đoạn khó thì chắc chắn sẽ đến.