Chuyển tới nội dung

Biện pháp thi công: viết để được duyệt, hay viết để làm?

  • bởi

Buổi sáng trước giàn giáo

Có một buổi sáng tôi xuống công trường sớm hơn thường lệ, đúng lúc tổ lắp giàn giáo đang chuẩn bị kéo một đoạn ống tuýp lên tầng kỹ thuật. Biện pháp thi công của hạng mục này tôi đã ký duyệt từ mấy tuần trước, trong đó mô tả khá đẹp: dùng dây buộc, có dây dẫn hướng, có người cảnh giới ở cả hai tầng. Nhưng thứ tôi thấy ngoài hiện trường là một cách làm khác, dựa vào kinh nghiệm của anh tổ trưởng và sức của mấy anh em, nhanh hơn, quen tay hơn, và rủi ro hơn hẳn.

Tôi hỏi anh tổ trưởng có đọc biện pháp chưa. Anh cười rất thật: biện pháp là của kỹ sư làm để nộp cho bên giám sát, chứ anh em làm theo cách vẫn làm bao năm nay. Câu trả lời ấy không hề sai về mặt mô tả thực tế. Nó chỉ cho tôi thấy một khoảng cách mà suốt nhiều năm tôi đã quen đến mức không còn nhìn thấy: khoảng cách giữa biện pháp được duyệt và biện pháp được làm.

Một tài liệu có hai người đọc khác nhau

Biện pháp thi công ở hầu hết các dự án tôi từng đi qua có một số phận khá giống nhau. Nó được lập công phu để trình tư vấn giám sát, được chỉnh sửa vài vòng, được ký đủ dấu, rồi nằm yên trong tủ hồ sơ. Người viết nó là kỹ sư ở văn phòng công trường. Người đáng lẽ phải đọc nó nhất, là tổ trưởng và công nhân, thường không bao giờ cầm nó trên tay.

Khi một tài liệu có hai người đọc khác nhau, nó sẽ được viết cho người có quyền duyệt chứ không phải người phải làm. Lời văn trở nên đầy đủ, đúng quy chuẩn, nhưng xa dần cách mô tả mà một người thợ có thể hình dung ra từng bước tay chân. Và khi hiện trường buộc phải làm khác đi vì mặt bằng chật, vì máy không vào được, vì vật tư về sớm hơn giàn giáo, thì sự khác đi ấy không được ghi lại ở đâu cả. Biện pháp trên giấy vẫn đẹp, còn công việc thật thì đi theo một con đường không ai nhìn thấy cho đến khi có chuyện.

Tôi không trách kỹ sư viết biện pháp, cũng không trách anh tổ trưởng. Cả hai đều đang làm đúng việc của mình trong một cách tổ chức mà ở đó biện pháp được coi là một thủ tục. Thứ cần thay đổi là cách tổ chức ấy.

Biện pháp là bản kế hoạch gần hiện trường nhất

Tôi dần nhìn biện pháp thi công theo một cách khác: nó là bản kế hoạch chi tiết nhất mà một dự án có, gần với tay chân người thợ hơn bất kỳ tiến độ hay bảng khối lượng nào. Tiến độ nói hạng mục này xong tuần nào. Biện pháp nói sáng mai anh em đứng ở đâu, dùng máy gì, kéo theo thứ tự nào, ai cảnh giới, và nếu trời mưa thì dừng ở bước nào. Nếu bản kế hoạch gần hiện trường nhất mà không ai ngoài hiện trường đọc, thì mọi bản kế hoạch phía trên nó đều đang đứng trên một nền khá mỏng.

Nhìn như vậy thì việc viết biện pháp đổi hẳn mục tiêu. Mục tiêu không còn là được duyệt, mà là được làm theo. Một biện pháp được làm theo thì gần như chắc chắn sẽ được duyệt, vì nó đã được suy nghĩ đến từng bước. Chiều ngược lại thì không đúng.

Phác thảo trước khi tô màu

Tôi vẽ tranh vào cuối tuần, và có một thói quen mà người mới vẽ nào cũng được dặn: phác thảo bằng chì trước khi đặt màu. Không phải để bức phác thảo đẹp, mà để mình biết mảng nào đậm, mảng nào sáng, góc nhìn ở đâu, trước khi màu nước loang ra và không sửa được nữa. Có những hôm tôi lười, đặt màu luôn, và kết quả thường là một bức tranh mình phải vo lại.

Biện pháp thi công đúng nghĩa là bản phác thảo ấy. Nó là lúc dự án được làm thử một lần trong đầu, trên giấy, với chi phí gần bằng không, trước khi làm thật bằng bê tông, bằng thép, bằng sức người. Bỏ qua bước phác thảo thì công trình vẫn có thể xong, như bức tranh vẫn có thể có màu, chỉ là những chỗ sai sẽ phải trả giá ở ngoài hiện trường thay vì trên bàn giấy.

Từ công trường lên hệ thống: ba việc tôi đang làm

Khi chuyển sang vai trò xây dựng hệ thống cho công ty, tôi mang câu chuyện buổi sáng trước giàn giáo ấy theo, và thấy có ba việc không thể trông vào sự tận tâm của từng kỹ sư mà cần trở thành cách làm chung.

Việc thứ nhất là có một bộ biện pháp mẫu theo từng loại công việc hay gặp, được viết bằng ngôn ngữ của người thợ chứ không phải của hồ sơ trình duyệt, kèm hình vẽ tay đơn giản. Kỹ sư dự án không phải viết lại từ đầu, chỉ cần lấy mẫu và sửa cho đúng mặt bằng của mình. Khi việc viết bớt nặng, người ta mới có sức nghĩ về phần khác biệt, và phần khác biệt mới là chỗ rủi ro thật sự nằm.

Việc thứ hai là một buổi đọc biện pháp với tổ đội trước khi khởi công mỗi hạng mục quan trọng, chừng nửa tiếng, ngay tại vị trí sẽ làm. Không phải để phổ biến, mà để nghe tổ trưởng nói anh ấy sẽ làm thế nào. Rất nhiều lần, cách của tổ trưởng hay hơn cách trên giấy, và biện pháp được sửa ngay tại chỗ, có chữ ký của cả hai bên. Cũng rất nhiều lần, tổ trưởng nhận ra có một bước mình vẫn bỏ qua mà chưa bao giờ nghĩ nó nguy hiểm.

Việc thứ ba là một cơ chế để hiện trường được phép nói biện pháp này không làm được, và được sửa mà không mất mặt ai. Khi mặt bằng đổi, khi máy không vào được, người ở công trường cần một kênh rất ngắn để báo lên, bản biện pháp được cập nhật trong ngày, và cách làm mới được ghi lại. Tài liệu sống là tài liệu có người sửa. Tài liệu không ai sửa trong suốt dự án thường là tài liệu không ai dùng.

Ba việc này không cần phần mềm gì đặc biệt. Cần nhất là một quy ước trong công ty rằng biện pháp thi công là của người làm, và người duyệt chỉ là người đọc thứ hai.

Điều đọng lại

Tôi hay nói với anh em kỹ sư trẻ rằng biện pháp thi công tốt nhất không phải bản được duyệt nhanh nhất, mà là bản mà anh tổ trưởng cầm lên, đọc xong và nói đúng rồi, mai làm thế này. Khoảng cách giữa tài liệu được ký và việc được làm là nơi tai nạn, chậm trễ và phát sinh hay ẩn mình. Thu hẹp khoảng cách ấy không cần thêm giấy tờ, chỉ cần đổi người đọc mà mình viết cho.

Còn ở công trình của anh chị, biện pháp thi công gần nhất được duyệt là khi nào, và người tổ trưởng sẽ làm hạng mục đó đã đọc nó chưa?

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *