Có những buổi sáng tôi tỉnh dậy trước cả chuông báo thức, buộc dây giày rồi bước ra đường khi thành phố còn chưa kịp ồn ào. Ban đầu tôi chạy chỉ để giải tỏa áp lực công việc. Nhưng làm mãi thành quen, và đến một lúc nào đó tôi nhận ra mối liên hệ giữa chạy bộ và điều hành dự án không còn là chuyện tình cờ nữa. Những gì đường chạy dạy tôi, tôi mang thẳng vào cách mình điều hành công việc mỗi ngày.
Kiên trì khi đường còn dài
Điều đầu tiên đường chạy dạy tôi là chấp nhận rằng chặng đường còn rất dài, và không có cách nào rút ngắn nó. Ở km thứ ba, cơ thể bắt đầu hỏi tại sao mình lại làm việc này. Ở km thứ năm, câu hỏi đó im bặt, không phải vì có câu trả lời mà vì bạn đã quen với việc cứ bước tiếp.
Một dự án kéo dài tám tháng, mười tháng cũng có nhịp giống hệt như vậy. Tháng đầu ai cũng hào hứng. Đến tháng thứ tư, khi những việc thú vị đã làm xong và chỉ còn lại phần dài nhất, nhàm chán nhất, đó mới là lúc thử thách thật sự bắt đầu. Tôi học được rằng vai trò của người đứng đầu ở giai đoạn đó không phải là hô hào, mà là giữ cho mọi người thấy con đường phía trước vẫn rõ ràng, từng mốc một, đủ gần để còn muốn bước.
Phân bổ sức thay vì bứt tốc
Hồi mới chạy, tôi hay mắc lỗi lao thật nhanh ở những km đầu rồi hụt hơi phía sau. Tôi đã viết kỹ hơn về chuyện này trong bài Chạy bộ đường dài cuối tuần. Nhưng có một điều mà mãi sau này, khi làm điều hành, tôi mới thấm: sức mình thì mình tự biết, còn sức của cả một đội ngũ thì phải quan sát mới biết được.
Có những giai đoạn dự án dồn dập, và bản năng đầu tiên là ép tất cả tăng tốc cùng lúc. Tôi từng làm như thế, và cái giá phải trả không đến ngay. Nó đến ở giai đoạn hoàn thiện, khi anh em đã cạn năng lượng, sai sót bắt đầu xuất hiện ở những việc đơn giản nhất, và tinh thần thì mòn đi. Bây giờ khi lập kế hoạch, tôi cố gắng nhìn cả chặng: giai đoạn nào cần dồn lực, giai đoạn nào phải chủ động giữ nhịp để đội còn sức cho đoạn cuối. Người chạy giỏi không phải người nhanh nhất ở km đầu tiên.
Có ngày xấu, nhưng vẫn phải bước tiếp
Không phải buổi chạy nào cũng nhẹ nhàng. Có hôm chân nặng như đeo chì, thở không vào nhịp, chạy được vài km là muốn dừng. Tôi từng khó chịu với những ngày như thế, cho đến khi hiểu ra rằng chúng là một phần bình thường của việc duy trì lâu dài. Điều quan trọng không phải hôm nay chạy nhanh hay chậm, mà là mình có ra khỏi nhà hay không.
Dự án cũng có những ngày như vậy, thậm chí là những tuần như vậy. Vật tư về chậm, một hạng mục phải làm lại, khách hàng đổi yêu cầu vào phút chót. Trong những giai đoạn đó, tôi thấy điều đội ngũ cần nhất từ người đứng đầu không phải là một giải pháp thần kỳ, mà là sự bình tĩnh. Nếu người điều hành cũng hoảng, mọi người sẽ hoảng theo. Việc của mình lúc ấy đơn giản là xác định lại đâu là việc phải làm hôm nay, rồi cùng nhau làm cho xong. Ngày mai tính tiếp.
Khoảng lặng để tư duy
Tôi chạy không nghe nhạc, không cầm điện thoại. Nhiều người thấy lạ, nhưng với tôi đó là điểm mấu chốt. Cả tuần đầu óc đã đầy tin nhắn, cuộc gọi, con số. Buổi chạy là khoảng thời gian hiếm hoi trong tuần không ai tìm được mình, và cũng không có gì để mình bấu víu ngoài nhịp thở và tiếng bước chân.
Điều thú vị là tôi không cố nghĩ về công việc trong lúc chạy. Thường thì ngược lại: đầu óc trống ra, và chính lúc đó những vấn đề tưởng như bế tắc trên bàn làm việc lại tự sắp xếp lại thứ tự. Một cuộc tranh luận hôm trước, khi nhớ lại sau 5 km, bỗng thấy rõ ai đúng ở điểm nào. Một quyết định mình định đưa ra vội, chạy xong lại thấy nên chờ thêm hai ngày. Tôi không nghĩ đó là phép màu gì cả, chỉ là đầu óc cần được để yên thì mới làm được việc của nó.
Đo thành công bằng cách mình sống
Càng chạy lâu năm, tôi càng ít quan tâm đến thành tích. Không có huy chương nào chờ tôi ở cuối con đường sáng thứ Bảy. Cái tôi nhận được là mình vẫn đủ khỏe để chạy, vẫn giữ được thói quen đó qua nhiều mùa công việc bận rộn.
Với nghề cũng vậy. Có giai đoạn tôi đo mình bằng số dự án hoàn thành, bằng con số doanh thu. Bây giờ tôi hay tự hỏi những câu khác: mình đã đối xử với anh em thế nào trong dự án vừa rồi, có giữ được lời hứa đã nói ra không, có còn muốn học thêm điều gì mới không. Những câu hỏi ấy khó trả lời hơn nhiều so với việc nhìn vào một bảng tiến độ, nhưng tôi nghĩ chúng mới là thước đo thật.
Kỷ luật cá nhân và kỷ luật nghề nghiệp là một
Sau nhiều năm, tôi tin rằng không có hai loại kỷ luật khác nhau. Người giữ được lời hẹn với chính mình lúc năm giờ sáng, khi không ai biết và cũng chẳng ai kiểm tra, thường là người giữ được cam kết với đối tác và với đội ngũ của mình. Điều này tôi cũng từng chia sẻ trong bài Kỷ luật quản lý dự án. Ngược lại, người dễ dàng bỏ qua những việc nhỏ với bản thân thì sớm muộn cũng dễ dãi với những cam kết lớn hơn.
Nếu ai hỏi tôi mối liên hệ giữa chạy bộ và điều hành dự án nằm ở đâu, tôi sẽ trả lời rằng nó nằm ở chỗ đó. Không phải ở kỹ thuật hay phương pháp, mà ở việc mỗi sáng vẫn buộc dây giày bước ra đường, và mỗi ngày vẫn làm cho xong việc mình đã nhận. Đường còn dài, và tôi vẫn đang chạy.