Có một điều tôi chỉ nhận ra sau một thời gian cầm cọ đều đặn: sự tập trung khi vẽ hoàn toàn khác với sự tập trung tôi vẫn dùng mỗi ngày trong công việc. Cùng là dồn hết đầu óc vào một việc, nhưng thứ chúng để lại thì trái ngược nhau. Một bên vắt kiệt tôi, một bên lại nạp đầy tôi.
Sự tập trung khi vẽ chỉ có một hướng duy nhất
Khi ngồi trước tờ giấy, tôi chỉ có đúng một việc phải quyết: mảng màu này đậm hơn hay nhạt hơn, nét kia đi sang trái hay sang phải. Không có điện thoại rung. Không có ai đang chờ tôi trả lời. Không có việc nào khác âm thầm chạy song song trong đầu.
Cảm giác lạ nhất là thời gian biến mất. Có hôm tôi ngồi xuống định vẽ ba mươi phút cho thư giãn, đến lúc ngẩng lên thì đã gần khuya. Tôi không thấy mệt, dù đã ngồi yên hàng giờ. Sau này tôi mới hiểu: cái mệt trong công việc phần lớn không đến từ khối lượng, mà đến từ việc phải liên tục nhảy qua nhảy lại giữa nhiều thứ.
Tôi cũng không cần cố gắng để giữ được trạng thái ấy. Nó tự đến. Ngồi xuống, pha màu, và sau vài phút thì mọi thứ bên ngoài tự lùi ra xa. Đây là điều tôi chưa bao giờ làm được với một bản tiến độ, dù đã ngồi trước nó hàng trăm lần.
Trong phòng họp, tôi tập trung theo kiểu chia nhỏ
Ở vai trò điều hành khối dự án, sự tập trung của tôi luôn bị chia thành nhiều nhánh cùng lúc. Trong một cuộc họp tiến độ, tôi vừa nghe con số của nhà thầu phụ, vừa để ý thái độ của người đang trình bày, vừa nhẩm xem hạng mục này chậm thì kéo theo hạng mục nào, vừa cân nhắc nên chốt ngay hay để sang tuần khi có thêm số liệu.
Đó vẫn là tập trung — thậm chí là dạng tập trung căng thẳng nhất. Nhưng nó giống một người chạy phải liên tục đổi tốc độ theo địa hình: hết dốc lên lại xuống dốc, không bao giờ được vào nhịp. Kết thúc một ngày như vậy, đầu tôi đầy ắp mà lại chẳng nhớ rõ mình đã nghĩ xong được việc gì.
Điều cây cọ dạy tôi về cách điều hành
Từ khi vẽ đều hơn, tôi phát hiện ra một chuyện không dễ chịu: tôi đã dần mất khả năng làm một việc duy nhất trong thời gian dài. Việc gì cũng dang dở vài phút rồi bị cắt ngang.
Nên tôi thử mang sự tập trung khi vẽ vào bàn làm việc. Mỗi ngày tôi giữ lại một khoảng chừng ba mươi đến bốn mươi lăm phút, tắt thông báo, và chỉ xử lý đúng một việc khó nhất. Không họp, không trả lời tin nhắn, không mở thêm thứ gì khác.
Kết quả không phải là làm được nhiều việc hơn. Kết quả là những quyết định đưa ra trong khoảng thời gian đó rõ ràng hơn hẳn so với những quyết định tôi chốt vội giữa hai tin nhắn. Với một dự án tổng thầu, một quyết định được nghĩ đủ sâu thường tiết kiệm nhiều tuần xử lý hậu quả về sau. Đó không phải phương pháp quản trị nào cả — chỉ là một thói quen tôi mượn từ mặt giấy.
Không cần vẽ đẹp mới giữ được sự tập trung khi vẽ
Điều tôi thích nhất ở việc này là nó không đòi hỏi kết quả. Bức tranh có thể hỏng, màu có thể lem, tỷ lệ có thể sai — nhưng khoảng thời gian tôi ngồi với nó thì vẫn là thật. Không ai chấm điểm, không ai nghiệm thu, không có mốc bàn giao nào.
Chính vì không có áp lực kết quả nên sự chú tâm ấy mới nhẹ nhàng được. Và có lẽ đó là lý do nó nạp lại năng lượng thay vì lấy đi. Tôi từng viết rằng vẽ tranh và chạy bộ là hai cách khác nhau để tôi tìm lại chính mình. Càng làm lâu, tôi càng thấy điểm chung của chúng nằm ở đây: cả hai đều cho tôi một khoảng thời gian mà tôi chỉ phải làm đúng một việc.
Tôi không nghĩ ai cũng cần cầm cọ. Nhưng tôi tin phần lớn những người làm công việc điều hành đều đang thiếu cùng một thứ: một khoảng trong ngày mà đầu óc chỉ phải chú tâm vào duy nhất một việc, và không phải chịu trách nhiệm với ai về kết quả của nó. Với tôi, khoảng đó là tờ giấy trắng và cây cọ. Với người khác có thể là bếp núc, là khu vườn, là cây đàn. Miễn là có một chỗ nào đó trong tuần, đầu mình được đi thẳng một mạch thay vì rẽ liên tục.