Trong nhiều năm gắn bó với ngành xây dựng, tôi đã ngồi trong không ít cuộc họp mà an toàn lao động công trường chỉ được nhắc đúng ba mươi giây đầu tiên, như một thủ tục cho có, trước khi tất cả chuyển sang bàn tiến độ và chi phí. Tôi không đồng tình với cách làm đó. Với tôi, đây không phải một mục nhỏ trong biên bản họp, mà là điều kiện tiên quyết để mọi mục còn lại có ý nghĩa.
Lý do rất thực tế. Một tai nạn nghiêm trọng không chỉ là mất mát con người — dù riêng điều đó đã là thứ không gì bù đắp nổi. Nó còn làm dừng toàn bộ công trường, kéo theo điều tra, đình chỉ thi công, và một khoảng lùi tiến độ dài hơn bất kỳ đợt mưa kéo dài hay đợt chậm vật tư nào. Ai làm quản lý dự án đủ lâu đều hiểu: rủi ro lớn nhất với tiến độ không phải là làm chậm, mà là phải dừng.
Điều này liên quan trực tiếp đến cách chúng ta kiểm soát tiến độ ngay từ khâu lập kế hoạch. Một kế hoạch được dựng lên với giả định mọi thứ đều thuận lợi, không chừa dự phòng cho thời tiết, cho thời gian chờ duyệt, cho việc phối hợp giữa các nhà thầu, sẽ dồn toàn bộ áp lực xuống hiện trường vào giai đoạn cuối. Và hiện trường, khi bị dồn, sẽ cắt bớt thứ dễ cắt nhất — thường là những bước an toàn mà hậu quả không hiện ra ngay lập tức.
An toàn lao động công trường không phải thứ để thương lượng
Tôi thường nói với anh em ngoài hiện trường một câu: nếu một công việc không thể làm an toàn trong khung thời gian được giao, thì lỗi nằm ở kế hoạch của tôi, không phải ở chỗ anh em làm chưa đủ nhanh. Câu đó nghe nặng với người lập kế hoạch, và đúng là nó nặng thật. Nhưng nó đặt trách nhiệm về đúng chỗ. Khi một người thợ buộc phải chọn giữa làm đúng quy trình và kịp mốc bàn giao, nghĩa là cấp trên của họ đã tính sai từ đầu.
Ở vai trò điều hành khối dự án tại Tân Phát Long — tổng thầu xây dựng và cơ điện — tôi học được rằng an toàn không sinh ra từ những khẩu hiệu treo ở cổng công trường. Nó nằm trong các chi tiết rất đời thường: biện pháp thi công có được duyệt trước khi triển khai không, giàn giáo có được nghiệm thu đầy đủ không, ca làm việc có bị kéo dài đến mức người ta mệt đến mất tập trung không. Mỗi chi tiết nhỏ bị bỏ trôi là một viên gạch bị rút khỏi chân tường.
Ba thói quen giữ an toàn lao động công trường mỗi ngày
Thứ nhất, đưa an toàn lên đầu chương trình họp giao ban thay vì để ở mục cuối. Việc được nói đầu tiên là việc được coi trọng nhất, và đội ngũ đọc tín hiệu đó nhanh hơn ta tưởng. Thứ hai, cho phép bất kỳ ai — kể cả người thợ mới vào nghề — có quyền dừng công việc khi thấy nguy hiểm, và bảo vệ họ khi họ dùng quyền đó; nếu một lần dừng đúng mà bị trách móc, sẽ không có lần thứ hai nào nữa. Thứ ba, khi có sự cố suýt xảy ra, hãy ghi nhận và mổ xẻ nó nghiêm túc như một tai nạn thật, thay vì thở phào rồi bỏ qua. Những lần "may quá" chính là cảnh báo miễn phí duy nhất mà công trường tặng cho mình.
Tôi cũng không tin vào việc đo an toàn bằng số ngày không tai nạn treo trên bảng. Con số đó dễ đẹp và dễ khiến người ta ngại báo cáo. Thứ đáng theo dõi hơn là số lượng nguy cơ được phát hiện và xử lý trong tuần — một công trường báo nhiều nguy cơ không phải là công trường tệ, mà là công trường có người thực sự nhìn.
Giữ cam kết tiến độ với chủ đầu tư là trách nhiệm nghề nghiệp, và tôi luôn nghiêm túc với nó. Nhưng có một cam kết khác lớn hơn, hiếm khi được viết vào hợp đồng: cam kết với gia đình của những người đang làm việc trên công trường của mình. Không hạng mục nào, không mốc bàn giao nào đáng để đánh đổi bằng việc một người không trở về nhà nguyên vẹn vào cuối ngày. Đó là ranh giới tôi không dịch chuyển, dù áp lực đến từ phía nào.