Có những buổi tối tôi ngồi xuống bàn, mở trang giấy trắng ra, và nét đầu tiên đã lệch. Nét vẽ chưa hoàn hảo ấy từng làm tôi khó chịu đến mức chỉ muốn gấp tờ giấy lại, bỏ đi, bắt đầu lại từ đầu cho sạch sẽ. Phải mất một thời gian tôi mới nhận ra: cái phản xạ muốn xóa hết và làm lại ấy không chỉ xuất hiện lúc tôi cầm cọ. Nó theo tôi cả vào những ngày làm việc không như ý — những ngày mà đến tối nhìn lại, tôi chỉ muốn gạch đi và viết lại từ sáng.
Phản xạ muốn xóa đi làm lại
Nghề của tôi là nghề của sự chính xác. Một bản vẽ kỹ thuật sai vài chi tiết là cả dây chuyền thi công phía sau lệch theo. Nhiều năm làm quản lý ở khối dự án tổng thầu xây dựng và cơ điện dạy tôi một thói quen gần như bản năng: thấy sai là dừng, là truy nguyên nhân, là sửa cho đúng rồi mới đi tiếp. Thói quen đó tốt cho công trường, và tôi không định bỏ nó.
Nhưng trang giấy không vận hành theo logic ấy. Màu đã ăn vào giấy thì không xóa được. Nét đã đi thì không rút lại được. Những buổi đầu, tôi mang nguyên phản xạ nghề nghiệp vào bàn vẽ, và kết quả là một xấp giấy bỏ dở, mỗi tờ chỉ có vài nét. Tôi không vẽ xong được bức nào, vì bức nào cũng hỏng ngay từ đầu — hỏng theo đúng tiêu chuẩn mà tôi tự đặt ra cho mình.
Nét vẽ chưa hoàn hảo dạy tôi cách nhìn một ngày không như ý
Điều thay đổi không đến từ việc tôi vẽ khá lên. Nó đến từ một tối tôi quá mệt để bắt đầu lại, nên cứ để nét lệch đó nằm yên và vẽ tiếp. Vẽ thêm một lúc, tôi nhận ra nét lệch ban đầu không còn quan trọng nữa — nó bị những nét sau bao quanh, và cả bức tranh vẫn ra hình.
Một ngày làm việc cũng vậy. Có hôm cuộc họp giao ban căng hơn dự tính. Có hôm một hạng mục trượt tiến độ vì lý do chẳng ai lường trước. Có hôm chính tôi phản ứng nóng hơn mức cần thiết với anh em. Ngày trước, một chi tiết như thế là đủ để tôi coi cả ngày là hỏng. Bây giờ tôi nhìn nó đúng như một nét vẽ chưa hoàn hảo: nó có thật, nó nằm đó, nhưng nó không quyết định bức tranh cuối cùng. Phần còn lại của ngày vẫn đang chờ được vẽ tiếp.
Chấp nhận không phải là dễ dãi
Tôi muốn nói rõ chỗ này, vì rất dễ hiểu nhầm. Chấp nhận một nét vẽ chưa hoàn hảo trên giấy không có nghĩa là chấp nhận sự cẩu thả ngoài công trường. Trong nghề của chúng tôi có những thứ tuyệt đối không được phép “để đó rồi tính”: an toàn lao động, kết cấu chịu lực, những hạng mục đã có biên bản nghiệm thu. Sai ở những chỗ đó thì phải dừng và sửa, không có phương án hai.
Sự khác biệt nằm ở chỗ biết phân loại. Có những sai lệch buộc phải xử lý ngay, và có những sai lệch chỉ cần được ghi nhận rồi để phần việc phía sau bù lại. Ngồi vẽ giúp tôi phân biệt hai loại đó nhanh hơn. Trước đây tôi đối xử với mọi vấn đề bằng cùng một mức căng thẳng, và cái giá phải trả là mình mệt, anh em xung quanh cũng mệt theo.
Ba điều tôi mang từ trang giấy về bàn làm việc
Thứ nhất, tách sự việc ra khỏi con người. Một nét lệch là một nét lệch, nó không có nghĩa “mình không có khả năng vẽ”. Một hạng mục chậm là một hạng mục chậm, nó không có nghĩa cả đội yếu kém. Nhầm lẫn giữa hai điều này làm hỏng cả tinh thần lẫn cách xử lý.
Thứ hai, hỏi một câu đơn giản trước khi phản ứng: chỗ này có thể bù bằng bước tiếp theo không? Nếu có, đừng dừng cả bức tranh lại. Nếu không, dừng ngay, đừng cố vẽ tiếp cho xong rồi tự thuyết phục mình rằng nhìn xa thì cũng ổn.
Thứ ba, chịu kết thúc. Bức tranh nào cũng đến lúc phải đặt cọ xuống, dù nó chưa như ý. Dự án cũng vậy — luôn còn chỗ có thể làm tốt hơn, nhưng đến ngày bàn giao là phải bàn giao. Việc học cách nói “đến đây là đủ” với một tờ giấy khiến tôi nói câu đó dễ hơn trong những cuộc họp chốt phương án.
Tôi bắt đầu tập vẽ như một cách xả bớt áp lực sau những ngày công trường, và từng nghĩ đó chỉ là một thú vui vô hại. Nhưng càng ngồi lâu trước trang giấy, tôi càng thấy nó dạy mình những thứ mà không cuốn sách quản trị nào nói thẳng ra được: nét vẽ chưa hoàn hảo không phải thứ cần giấu đi, mà là một phần của bức tranh. Một ngày không như ý cũng vậy — nó không cần bị xóa, nó chỉ cần được vẽ tiếp.